Finis coronat (poema de Higinio F. de la Vega)

Frorecen os campos,
Verdexan as serras;
Escóitas'o trino
D'as aves palreiras,
As frores amosan
N-a corol'as pelras
D'o fresco recío
Qu'en noites sereas
Van fadas garridas
Ciscando n-a terra,
D'os ríos as augas
Mainiñas xa regan
Os prados, as chousas,
Os campos y-as veigas,
N-os aires s'escoitan
Zumba-las abellas
Y-ô lonxe, d'a rula
D'o pisco, laberca,
Silgueiro e cén outros
A múseca incerta,
E baixo unhos albres,
Na verde pradeira,
Tumbado á bartola
Pacendo n-a céncea
Un prob'estudeante,
Pra quen nada entresan
O canto das aves,
O verde das veigas,
O tenro marmullo
D'as augas lixeiras...
O diaño dos cantos
Y-o demo d'as pelras.

¡Que días aqueles!
¡Qu'angústeas mais feras!
¡Qu'apertos, qu'apuros!
¡Que noités aquelas!
Non come un agusto,
Nin dorme anque queira,
E soña de cote
Y-asústas'e tembra
Tan soilo pensando
N-as horas tremendas,
N-os sigros aqueles
D'angústeas eternas.
Quizaves meu nome
Mais pronto eu esquenza
Qu'aqueles momentos
Terribres de prueba,
Porqu'eu, anqu'amigo
De troulas e lereas,
Tamén fun amigo
D'a Diosa d'as Cénceas,
Qu'é certa siñora
Que chaman Minerva,
Moi fina por corto,
Anqu'a prob'é vella.

¡Ai códeos. codelos,
S'en tod'a carreira,
Com'o mes de Mayo
Chapásedes céncea,
¿Con vos quen podria?
Un neno calquera,
Pois fracos, sin forzas,
Sin sangue n-as veas
Ô fin e facendo
Co a boca unha moeca,
O pleito acabara
D'a foch'a senténcea.
Acas'outro día,
Que mais calma teña
(Pois agora o caso
D'elexir parexa
Conforme ô meu gusto
Entre catro centas,
Como comprendedes
É cousa moi sérea,
Por eso atrasando
Vou tanto a senténcea).
Ei contarvos algo...
Que, vamos, afellas
Qu'habedes de rirvos
Con
        Pepe d'as Festas

Publicado el 07/06/1890 en el número 36 de A Monteira.

¡Desgrácea a miña! (poema de Higinio F. de la Vega)

Ô meu amigo o churrusqueiro poeta
Xesús Rodríguez López

Escoiten vostedes
O qu'a mín me pasa,
O que me socede
Qu'afellas ten grácea.
Díás fai n-a vila
Con unha rapaza
Estiven un pouco
Fala que te fala;
Er'a tal garrida,
Ben feita y-a cara
Tiña mais fermosa
Qu'unha rosa branca,
O corpo era, vamos...
Asi Dios me valla
Como non atopo
Con quen comparala:
Como unha palmeira
Aló n-o Sahara,
Cal d'un ameneiro
A pol mais delgada,
Direita e frensibre
Qu'o ventiño avana
Os pés... mais ô conto:
A dita rapaza
Estiven ben tempo
Sin cansar mirándoa
Hasta que xa tolo,
Ô vel-a tan goapa
Formei o proieuto
De namoricala,
E dicirlle pronto
Que n-a; miña y-alma
Tiñ'a súa imáxen
Y-en fin, canto cadra,
Canto é de costume
Dicírens'os qu'aman;
Y-acasó buscando
—Qu'anque din qu'e calva,
Solen pol-os pelos
Moitos agarrala—
Pasei algún tempo,
Hastra qu'a cachaza
Fún pouquiño á pouco
Perdendo. có-a calma,
E dixenm'estonces:
Vamos n-unha carta
A dicirlle todo
Canto de palabra
Se m'acurriría
S'ô fin atopara.
E collendo a pruma,
Rasca que te rasca,
Dándolle cen voltas
Y-outras cen deixándoa,
Unha esquela ô cabo
Consiguín sacala.
"Ramiño de frores,
Queixo todo nata,
Chiculate, azucre,
Manteiga d'Holanda
Rosquiña de boda"
E non sei xa cantas
Outras cousas ricas
E qu'a min m'agradan
N-a cartiña dita
Tenro lle chamaba;
Mais, crêrán vostedes
Que cando con ánsea
Contestaceón boa
D'ela eu agardaba...
¡Que'fai a gran tuna!
Mándame... ¡mal haxa!
¡Coidado, siñores
Qu'é moit'a disgrácea
Que por onde queira
Sempre m'acompaña!
Mándame... y-afellas
Que ten letra crara,
Mándame, ripito...
Afógam'as bágoas,
Non de sentemento,
De celos é rábacha
Pois mándame... mándame...
¡A sachar patacas!!!
Sintín, como poden
Sopoñer, n-a y-alma
Un tan fero ensulto,
Tan forte palabra,
E mais cando soupen
Qu'a outro aceutara
Porque n'unha esquela
Vella lle chamaba
(Con V pois o probe
Non sabe gramáteca)
Homicida, terque,
Ladroa e incendeárea
Que c'os seus enredos
E co as súas marañas
Púxéralle lume,
Roubárall'a calma,
Deixarô sin folgo
Sin vida e sin fala,
Sopoñans'agora
Un home a quen falta
A vista y-os folgos,
Qu'o corpo ll'alampa,
Que xa non ten xenio,
Que todo lle causa,
E díganme logo
S'a muller qu'o adauta,
Qu'o quer por marido,
Razón, anqu'escasa
Ten ou sen miolos
A probe xa s'hacha,
E díganme logo
S'esto que me pasa
(Co-a mau sobr'o peito)
¿Ten ou non ten grácea?

Pepe d'as Festas

Publicado el 29/03/1890 en el número 26 de A Monteira.

Unha carta (poema de Higinio F. de la Vega)

Onte n-a Praza Maor
E n-a cera d'o Colexo,
Topei un sobre cerrado
C'un pouco pan de centeo.

Como Dios me deu cureoso
Quixen ver que tiña drento,
Baixem'e... vamos por partes:
Com-é natural, pirmeiro
Lîn o sobre, que dicia:
"Ô Siñor Xaquín d'o Rego;
Sacristán, xastr'e pedáneo
N-o logar de Revoredo"
Como, ripito, cureoso
Son —a falt'aquí confeso—,
Racheino á presa e saquei
De letra ben mala un prego
Esquirto d'a cruz ô cabo
Que dicía d'este xeito:
"Meu amigo, aqui me ten
N-esta vila ou n-este inferno
Dando voltas pol-as rúas
Sin descanso nin sosego.

D'acabalo e como puiden
N-a besta moura viñemos
Eu, a parienta, o rapaz
Herba, dous pas de centeo,
Unha cachola cocida,
Catro lacós e dous queixos,
En fin, comida de sobra
Pra manter un mes enteiro
Á mitá d'os galafates
Que sin ter curros nin leiros,
Sin ter bois e sin ter égoas,
nin xatos ter n-os cortellos,
Viven, derrochan e trunfan
Por arte d'encantamento.

Despois qu'a besta deixei
N-a pousada, de boureo
Fumos polo pobo adiante:
¡Que varedá de comérceos!
¡Canta riqueza nas casas!
¡Canta vida, canto xenio!
Á parienta d'a cabeza
Catro veces pol-o menos
Quitáronll'o pano, a min
Facel-o mesmo quixeron
C'o sombreiro, mais d'un lapo
Rompinll'a car'a un pequeno.

Á mañá, despois de ver
Os balcós todos a feito
Con colchas moi adornados
E d'escoital-os gaiteiros
Fumos vel-a proceseón
N-a qu'as fachas van por centos.
Nunca lle vin tanto santo
Nin renidos tantos cregos,
Tantos mayores de tropa,
tantos siñores d'emprego.
Siñorio, non digamos;
Mais que n-a feira d'Outeiro.

Ás doce xa, n-unha chouza
N-o fondo d'a Praza mesmo
Estendímol-o mantel;
Mais os cativos, qu'o demo
Argallan en todas partes,
Encomenzaron de lexos
A tirarnos lama e pedras
Y-outras cousas que non lembro;
Pro nosoutros sen facer
Caso d'aqueles enredos
Xantamos a gusto e lógo
Fomos botar catro netos
A casa de Santa Comba
E quedamos tan prefeutos.

Á tarde tocou a múseca
E formouse tal paseo
Que non se pudía andar.
S'estiver'aquí, meu vello,
Ô ver tanta siñorita
De mantillas e sombreiro
Con polisón (está é moda
Que s'us'agora n-o puebro
Según ouvín a un rapaz,
Consist'en por... con respeuto,
D'a súa cara, us cantos trapos
Mesmo enriba d'o traseiro).

Cánsome xa d'esquirbir,
Outro dia xa veremos
S'algo maís lle conto, porque
Xa que vin a Lugo, penso
Pasar aquí unha somana
Conque délleme recuerdos
A todol-os que pergunten
Por
       Antonio d'os Aneneiros"

Hastr'aquí chegab'a carta
S'outro dia sorte teño
Y-atopar volvo a qu'ofrece
O seu amig'o labrego
Pubricareina s'estonces
Dios me da salud'e tempo.

P. d'as F. 

Publicado en el número 36 de A Monteira el 07/06/1890.

Decir "chiste de mal gusto" es redundante

¿Acaso existe algún chiste de buen gusto?

¿Por qué siempre las figuras más destacadas de un movimiento, sea el que sea, rechazan pertenecer a él?

En Monforte (poema de Higinio F. de la Vega)

Com'era moi natural,
Despois d'aquela senténcea,
Prenunciada, como saben
Os leutores d'A Monteira,
En favor d'o que suscribe
Pol-o señor de Saavedra,
Quixen votar unha cana,
Quixen correr unha juerga,
E dixen: vou a Monforte
Dous dias pasar de léréa.
É verdá qu'algús negóceos,
Qu'ôs meus leutores n'entresan,
Arrastráronm'haci'a vila
Qu'o Cabe caudoso rega.
Pro en fin, quixen dous paxaros
Matar soilo c'unha pedra.
Despois de tres horas largas
Mitido n-o tren a aquela
Antes vila, hoxe cibdá
Cheguei pol-as onc'e médea
Dunha noite requeimante
N'o mes que corre da sega.
S'o espáceo hoxe me sobrara
E se mais tempo tivera,
Describiriavos aquí
O qu'é un wagon de terceira
(Que si viaxo n-esta é porque
N-hai billetes de perrera).
¡Monforte! ouvín que berraba
Un mozo e saltei a presa,
Buscando quen me levase
A unha pousad'a maleta.
Fun parar ô Español,
Onde non hai mala mesa,
Pasabres habitaciós,
Y-unha regular limpeza
Y-en donde sirve un rapaz
Mais listo qu'unha centella.
El fai as camas e barre,
Limp'as botas, sirv'a mesa,
Fai recados, n-o café
A todos presto contenta,
E con todo pra falar
Algús istantes lle quedan.
O bon Tomás é pr'o dono
D'a fonda unha comenéncea.
E falando d'o Español
Non é posibre s'esquenza
O tipo mais popular
Que ten Monforte; calquera
Que n-a vila unhos momentos
Estivese con quen reza,
O que digo ha comprender
Sin que moito mais m'estenda:
¡Don Teodoro! Fai xa tempo
Qu' o esquirtor Neira Cancela
D'este tolo xa nos fixo
Unha maxistral silueta.
Como s'arregra non sei;
Pro sempr'anda de chistera,
De gabán largo... y-en fin
Sempr'en traxe d'etiqueta,
E sempre moi preocupado
Falando d'artes e cénceas;
Xa dicindo qu'imortales
Todol-os homes deberan,
Xa que n-eisisten n-o mundo
Mais qué polvo e vil misérea,
E varaxando cen nornes
E seis ou sete mil fechas
E bebendo cada trago
—De viño non, d'auga fresca—
Que pensando n-a cavida
Do seu estámago deixa.
Mais quen pense qu'en Mooforte
Soilo hai tolos chasco leva,
Pois s'empezei por un tolo
Foi porqu'o tiña mais cerca.
Tod'o que vin non discribo
Pois siria a cousa eterna,
As'é que paso por alto
As empanadas y aquelas
Tortas d'as que nin as migas
Os qu'as proba unha vez deixa,
E falando de rapazas
¡Vive Dios!; non sei afellas
Que dicir, cuaseque todas
Parecéronme morenas;
Pro capaces d'alterar
Ôs mais séreos a moleira.
Mesmo namora seu garbo
Y-atrán á xente co-a léngoa.
De Galicia en poucos pobos
As vin tan goapas e ledas.
S'en vez d'as solicitudes
Se me persenta unha d'elas,
Apelo sin perder tempo
D'a xa citada senténcea.
O qu'é... si... vamos, un día
Por casarme ô fin me peta
Poida que vay'a Monforte
En busca de compañeira.
Ben quixera describir
Aquel vello cintinela
Qu'en S. Vicente deixou
Apostado a Idade Médea,
Ben falar'aquí d'a vista
En Galicia sin parexa
Que se disfrute d'o pé
D'aquela torre xa vella;
Ben d'o Cabe caüdoso,
D'as majestuosas eirexas
Y-en fin de canto Monforte,
Qu'é moito, de bon encerra,
Mais que xa vai moito esquirto
Dicenm'agora d'a emprenta

Pepe d'as Festas

Publicado en el número 42 de A Monteira (19/07/1890).

Voy a hacerle un tatuaje a mi perro

El grajo desgaja un gargajo

Palíndromo

¿Irás a Sarajevo o vejarás a Sari?

Nada entre dous pratos (poema de Higinio F. de la Vega)

(O meu amigo M.P.B.)

Pídesme, meu bon amigo,
Que mande algo pra Monteira,
E cal o sinto cho digo
Eu non che vexo maneira
de poder cumprir contigo.

Sonche franco, lev'o deño,
Confeso que nada valgo,
Y-anque con tal non me aveño,
Hoxe tan soio che teño
A esperanza de ser algo.

Tentoute unha mala fada,
Quen non tén ren pode dar,
E pra poderche agradar
Xa ves que non teño nada
E nada poido mandar.

Ay que me ter compasión,
Quedei sin ispiración,
E son cal vello gaiteiro
Qu'está froxo no punteiro
E soilo toca o roncón.

N'outro tempo xa pasado
Tiñ'as musas d'o meu lado
Y érache unha maravilla,
Hoxe cada redondilla
Faime votar sen pecado.

Y-aquí chegamos ou punto
Que non sei que discorrir,
Vamos, di, qu'ei de decir?
Donde s'alcontra un asunto
Pra d'iste asunto salir?

Non vexo que maxinar,
De nada podes falar,
Ten a xente tal trastenda,
Que si te vas a fixar
Non hay o demo qu'antenda.

Qu'eres un rapaz de brios,
Falas forte y ô dereito,
Pois ármanche cen mil lios
E non sales d'este preito
Nin con San Monteiro Rios.

Se dices que tén Sagasta
Remuitísimo tupé
E desconfias d'a casta,
Ise eche un motivo que
Pr'armala gorda xa basta.

Pois lé Pereira a Monteira
E logo sale Pereira
C'un solto n'o Regional
E ponte d'unha maneira
Que Dios nos libre de tal.

A Cánovas, Dios bendito,
(El me perdone si peco)
Chamarlle guapo é delito,
E ven e próbach'o Eco
Que Cánovas é bonito.

Se dis cousas d'as rapazas
Contan que foi e que veu,
E qu'a xuzgar pol-as trazas
Algunha nena che deu
Unhas grandes calabazas.

Queres facer outra proba,
Fala de literatura
E dirán: "D. Xan d'a Coba",
Que fas versos c'unha escoba
E tes estilo de burra.

Esto pásache de cote,
Sempre o mundo te maltrata
E diche qu'eres un rata
E chámache monigote
Qu'en todo metes a pata.

De modo, qu'en concrusión
De nada podes falar
Anque che den a razón,
Y-o millor eche calar,
Pondo n-a boca un tapón.

Vaiche a pacencía acabada
Estouche d'un xenio fero,
E dóu térmeno a xornada,
Xa ves que che mando?: Nada...
Cero partido por cero.

Higinio F. de la Vega

Publicado en el número 46 de A Monteira (16/08/1890).